Biratnagar, Morang, Nepal
१२ साउन २०८३, मङ्गलवार
+977 21 450305, 515728, 578305
विचार

वडास्तरीय सीपमूलक तालिम कार्यक्रमहरूको प्रभावकारिता

कृति श्रेष्ठ
११ साउन २०८३, सोमवार

Advertisement

स्थानीय सरकारद्वारा सञ्चालन गरिने सीपमूलक तालिम कार्यक्रमहरूको मूल उद्देश्य नागरिकहरूको क्षमता अभिवृद्धि, रोजगारी तथा स्वरोजगारका अवसरहरूको सिर्जना, उद्यमशीलताको विकास र स्थानीय आर्थिक सशक्तीकरण हो।

यस्ता कार्यक्रमहरू समुदायको सामाजिक तथा आर्थिक रूपान्तरणका महत्वपूर्ण माध्यम हुन्।

तथापि, विराटनगर महानगरपालिकाका विभिन्न वडा तहमा सञ्चालन भइरहेका सीप विकास कार्यक्रमहरूको अवलोकन गर्दा तिनको प्रभावकारिता, पारदर्शिता, गुणस्तर तथा दीर्घकालीन उपलब्धिका विषयमा गम्भीर समीक्षा आवश्यक देखिन्छ।

 

सबैभन्दा पहिलो चुनौती सूचना प्रवाह र जनचेतनाको अभाव हो।

विडम्बनाको विषय, कतिपय अवस्थामा सम्बन्धित वडाभित्र बसोबास गर्ने नागरिकहरूलाई समेत आफ्नै वडाले सञ्चालन गरिरहेका तालिम, कार्यशाला वा क्षमता विकास कार्यक्रमहरूको जानकारी हुँदैन।

लक्षित वर्गसम्म समयमै सूचना नपुग्ने हो भने यस्ता कार्यक्रमहरूको उद्देश्य नै प्रभावित हुन्छ।

त्यसैले प्रत्येक वडा कार्यालयले प्रभावकारी सूचना प्रणाली, सार्वजनिक सूचना प्रकाशन तथा समुदायस्तरीय पहुँच विस्तारलाई प्राथमिकतामा राख्नुपर्छ।

 

दोस्रो महत्वपूर्ण पक्ष सहभागी छनोट प्रक्रिया हो।

सीपमूलक तालिमहरूमा सहभागी चयनका लागि स्पष्ट, पारदर्शी, समावेशी तथा मापनयोग्य मापदण्डहरूको व्यवस्था हुनुपर्छ।

अवसरहरू पहुँच र प्रभावका आधारमा वितरण हुनुपर्छ, व्यक्तिगत पहुँच वा अनौपचारिक सिफारिसका आधारमा होइन।

यसले कार्यक्रमप्रति नागरिकहरूको विश्वास अभिवृद्धि गर्नुका साथै सार्वजनिक स्रोतको न्यायोचित उपयोग सुनिश्चित गर्दछ।

 

सीप विकास कार्यक्रमहरूको सफलतामा स्रोत व्यक्ति तथा प्रशिक्षकहरूको भूमिका अत्यन्त महत्वपूर्ण हुन्छ।

प्रशिक्षकहरू सम्बन्धित विषयमा प्रमाणित, अनुभवी, व्यावसायिक तथा व्यावहारिक ज्ञान भएका हुनुपर्छ।

उनीहरूले केवल सीप हस्तान्तरण मात्र नभई बजारको वर्तमान अवस्था, सम्भावित अवसरहरू, उद्यमशीलता विकास, उत्पादनको गुणस्तर, ब्रान्डिङ तथा व्यावसायिक स्थायित्वका विषयमा समेत मार्गदर्शन गर्न सक्नुपर्छ।

तर व्यवहारमा कतिपय अवस्थामा विषयगत दक्षता, प्रमाणिकता तथा व्यावसायिक योग्यताको पर्याप्त मूल्याङ्कन नगरी स्रोत व्यक्तिहरू छनोट गरिएको पाइन्छ।

कुनै व्यक्ति एक क्षेत्रमा दक्ष हुनु सकारात्मक पक्ष हो, तर एउटै व्यक्तिले विभिन्न असम्बन्धित विषयहरूमा तालिम सञ्चालन गर्नु व्यावसायिक दृष्टिले उपयुक्त मान्न सकिँदैन।

यस्तो अभ्यासले तालिमको गुणस्तर तथा अपेक्षित उपलब्धिमा प्रत्यक्ष असर पार्न सक्छ।

 

त्यसैगरी, केही व्यक्तिहरू विभिन्न वडाहरूमा निरन्तर तालिम सञ्चालन गर्दै अवसर प्राप्त गर्ने प्रवृत्ति बढ्दो रूपमा देखिन थालेको छ।

यदि कार्यक्रमहरूको प्राथमिकता वास्तविक प्रभावभन्दा बजेट खर्च र कार्यक्रम सम्पन्नतामा केन्द्रित भयो भने नागरिक सशक्तीकरणको मूल उद्देश्य कमजोर बन्न सक्छ।

त्यसैले कार्यक्रमहरू परिणाममुखी, आवश्यकता आधारित तथा प्रभाव मूल्याङ्कनमा आधारित हुन आवश्यक छ।

 

अर्को महत्वपूर्ण विषय भनेको तालिमका विषयवस्तुहरूको सान्दर्भिकता हो।

सीपमूलक तालिमहरू स्थानीय स्रोत, स्थानीय आवश्यकता, उपलब्ध कच्चा पदार्थ, परम्परागत ज्ञान, संस्कृति तथा क्षेत्रीय सम्भावनासँग जोडिनुपर्छ।

यस्ता कार्यक्रमहरूले नेपाली मौलिकता, स्थानीय उत्पादन, स्वदेशी उद्यम तथा 'नेपालमा बनेको' अवधारणालाई प्रवर्द्धन गर्ने लक्ष्य राख्नुपर्छ।

 

विदेशी वा अन्यत्रबाट नक्कल गरिएका, स्थानीय बजारसँग सम्बन्ध नराख्ने अथवा न्यून मूल्य सिर्जना गर्ने उत्पादनहरूमा आधारित तालिमहरूले दीर्घकालीन आर्थिक प्रभाव सिर्जना गर्न सक्दैनन्।

बरु स्थानीय स्रोत र साधनको अधिकतम उपयोग गर्दै कृषि, हस्तकला, घरेलु उद्योग, सिर्जनात्मक कला, पर्यटन, प्रविधि तथा नवप्रवर्तनमा आधारित सीप विकास कार्यक्रमहरू सञ्चालन गरिनुपर्छ।

यसले स्थानीय उत्पादनको प्रवर्द्धन, आयआर्जन वृद्धि, आयात प्रतिस्थापन तथा आत्मनिर्भर अर्थतन्त्र निर्माणमा योगदान पुर्‍याउनेछ।

 

सीप विकास कार्यक्रमहरू केवल विनियोजित बजेट खर्च गर्ने वार्षिक औपचारिकता बन्नु हुँदैन।

तिनीहरूलाई मानव पुँजी विकास, उद्यमशीलता प्रवर्द्धन तथा स्थानीय आर्थिक वृद्धिका लागि गरिएको रणनीतिक लगानीका रूपमा हेरिनुपर्छ।

कुनै पनि तालिमको सफलता कति कार्यक्रम सञ्चालन गरिए भन्ने आधारमा होइन, बरु कति सहभागीहरूले व्यावहारिक सीप हासिल गरे, स्वरोजगार सिर्जना गरे, उद्यम स्थापना गरे वा आफ्नो जीवनस्तरमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याए भन्ने आधारमा मापन गरिनुपर्छ।

 

सुधारका लागि आवश्यक प्रमुख पक्षहरू

  • सबै नागरिकसम्म पुग्ने गरी प्रभावकारी सूचना प्रवाह तथा जनचेतना अभियान सञ्चालन गर्ने।
  • सहभागी छनोटका लागि स्पष्ट, पारदर्शी तथा समावेशी मापदण्ड लागू गर्ने।
  • विषयगत दक्षता भएका प्रमाणित तथा अनुभवी स्रोत व्यक्तिहरूको मात्र छनोट गर्ने।

 

  • तालिमपश्चात् नियमित अनुगमन, मूल्याङ्कन तथा प्रभाव अध्ययन गर्ने।
  • स्थानीय स्रोत, स्थानीय आवश्यकता तथा 'नेपालमा बनेको' (मेड इन नेपाल) अवधारणामा आधारित सीप विकास कार्यक्रमहरूलाई प्राथमिकता दिने।
  • उद्यमशीलता, नवप्रवर्तन, बजार पहुँच तथा व्यावसायिक स्थायित्वलाई तालिमको अभिन्न भाग बनाउने।
  • बजेट खर्चभन्दा गुणस्तर, परिणाम र दीर्घकालीन प्रभावलाई प्राथमिकतामा राख्ने।

 

अन्त्यमा, दक्ष, सक्षम र आत्मनिर्भर समुदाय निर्माणमा स्थानीय सरकारको भूमिका अत्यन्त महत्वपूर्ण छ।

पारदर्शिता, व्यावसायिकता, जवाफदेहिता तथा गुणस्तर सुनिश्चित गर्न सकिएमा वडास्तरीय सीपमूलक तालिम कार्यक्रमहरू नागरिक सशक्तीकरणका प्रभावकारी माध्यम बन्न सक्छन्।

यस्ता कार्यक्रमहरूलाई केवल प्रशासनिक प्रक्रिया वा बजेट खर्च गर्ने माध्यमका रूपमा नभई स्थानीय विकास, उद्यमशीलता प्रवर्द्धन र समृद्ध समाज निर्माणका लागि गरिएको दीर्घकालीन लगानीका रूपमा लिन आवश्यक छ।

सीपमूलक तालिमको वास्तविक सफलता प्रमाणपत्र वितरणमा होइन, बरु दक्ष जनशक्ति उत्पादन, स्वदेशी उद्यमको विकास, स्थानीय उत्पादनको प्रवर्द्धन तथा नागरिकको जीवनस्तरमा आएको सकारात्मक परिवर्तनमा निहित हुन्छ।

View : 90

Get In Touch

Biratnagar, Morang, Nepal

+977 21 450305, 515728, 578305

udghosh@gmail.com

Copyright © 2023 -2026. Udghosh Daily. All Rights Reserved