युवाको ऊर्जा, अनुभवी नेतृत्व र राजनीतिक संस्कार

लोकतन्त्रमा परिवर्तनका प्रमुख शक्ति युवा हुन्। उनीहरूमा नयाँ सोच हुन्छ, परिवर्तनको चाहना हुन्छ, जोखिम उठाउने साहस हुन्छ र भविष्य निर्माण गर्ने ऊर्जा हुन्छ।

तर, ऊर्जा मात्रले राष्ट्र बन्दैन। ऊर्जा सही दिशामा परिचालित हुन अनुभव, राजनीतिक संस्कार, संस्थाप्रतिको प्रतिबद्धता र लोकतान्त्रिक मूल्यप्रतिको सम्मान पनि उत्तिकै आवश्यक हुन्छ।

त्यसैले, आजको नेपाली राजनीतिमा सबैभन्दा बढी आवश्यक कुरा भनेको युवाको ऊर्जा, अनुभवी नेतृत्व र राजनीतिक संस्कारबीचको सन्तुलित समन्वय हो।

आजको राजनीतिक परिवेशलाई नियाल्दा एउटा स्पष्ट सन्देश देखिन्छ— उत्साह र आक्रामक शैलीले मात्र प्रभावकारी शासन सम्भव हुँदैन। सरकार सञ्चालनमा निर्णय क्षमता, संस्थागत अनुभव, सहमतिको राजनीति, धैर्य र राजनीतिक संस्कारको आवश्यकता पर्दछ।

वर्तमान सरकारका गतिविधिबाट पनि यही अनुभूति हुन्छ कि ऊर्जावान शैली मात्र पर्याप्त हुँदैन। राष्ट्र सञ्चालनका लागि संस्कारसहितको अनुभवी नेतृत्व अपरिहार्य हुन्छ। लोकतन्त्रमा जोशले गति दिन्छ, तर अनुभवले दिशा दिन्छ।

दुर्भाग्यवश, पछिल्ला वर्षहरूमा राजनीतिलाई व्यक्तिवाद, उत्तेजना र सामाजिक सञ्जालको क्षणिक लोकप्रियताले प्रभावित गर्न खोजिएको देखिन्छ।

केहीले उमेरलाई नै योग्यता र अनुभवलाई कमजोरीका रूपमा चित्रण गर्ने प्रयास गरेका छन्। तर, इतिहासले बारम्बार प्रमाणित गरेको छ— राष्ट्र निर्माण न नाराले मात्र सम्भव हुन्छ, न आवेगले मात्र। राष्ट्र निर्माणका लागि विचार, नीति, संगठन, अनुभव र जिम्मेवारीको संयोजन आवश्यक हुन्छ।

विश्वका स्थापित लोकतन्त्रहरूलाई हेर्दा यो कुरा अझ स्पष्ट हुन्छ। विश्वकै शक्तिशाली लोकतन्त्र भएको अमेरिकामा नेतृत्व चयन गर्दा अनुभव, राष्ट्रिय दृष्टिकोण, संकट व्यवस्थापन क्षमता र संस्थागत समझलाई उच्च प्राथमिकता दिइन्छ।

भारतमा पनि विभिन्न राजनीतिक धारका अनुभवी नेताहरूले कठिन परिस्थितिमा देशलाई स्थिरता दिने भूमिका खेलेका छन्। बेलायत, जर्मनी, जापान लगायतका लोकतान्त्रिक राष्ट्रहरूमा पनि नेतृत्वको मूल्याङ्कन उमेरका आधारमा होइन, क्षमता, अनुभव, निर्णय क्षमता र सार्वजनिक विश्वासका आधारमा गरिन्छ।

यसको अर्थ युवालाई अवसर नदिने भन्ने होइन। यसको अर्थ हो— युवालाई अवसरसँगै संस्कार, जिम्मेवारी र राजनीतिक परिपक्वता पनि आवश्यक हुन्छ।

हाम्रो पूर्वीय सभ्यताले पनि यही शिक्षा दिएको छ। महाभारत केवल युद्धको कथा होइन, नेतृत्व, नैतिकता, राज्य सञ्चालन र निर्णय क्षमताको जीवन्त ग्रन्थ हो।

भीष्म, विदुर, कृपाचार्य र श्रीकृष्ण जस्ता अनुभवी पात्रहरूले बारम्बार संवाद, संयम र दूरदृष्टिको महत्त्व सम्झाएका थिए।

तर जब अहंकार, आवेग र शक्ति प्रदर्शनले विवेकलाई ओझेलमा पार्‍यो, परिणाम विनाशकारी युद्ध भयो।

महाभारतले अनुभवलाई उपेक्षा गर्ने र अनुभवीहरूको सल्लाहलाई बेवास्ता गर्ने प्रवृत्तिले अन्ततः समाजलाई पीडा दिने शिक्षा प्रदान गर्छ।

आजका युवाले यसलाई नेतृत्व र निर्णय प्रक्रियाको गहिरो सन्देशका रूपमा बुझ्न आवश्यक छ।

नेपालको राजनीतिक इतिहासले पनि यही सन्देश दिन्छ। २००७ सालको प्रजातान्त्रिक आन्दोलन, २०४६ सालको जनआन्दोलन र संविधान निर्माणको प्रक्रियासम्म आउँदा युवा अग्रपंक्तिमा थिए।

तर, ती आन्दोलनलाई राजनीतिक उपलब्धिमा रूपान्तरण गर्न अनुभवी नेतृत्वको भूमिका पनि उत्तिकै निर्णायक रह्यो। आन्दोलनले परिवर्तन ल्याउँछ, तर संस्थागत विकासका लागि संयम, अनुभव र दीर्घदृष्टि आवश्यक हुन्छ।

आजको नेपाली राजनीतिमा एउटा चिन्ताजनक प्रवृत्ति देखिन्छ— असहमतिलाई अस्वीकार गर्ने, वरिष्ठलाई शत्रु ठान्ने र कनिष्ठलाई कमजोर ठान्ने। लोकतन्त्रमा यस्तो सोचले संगठनलाई कमजोर बनाउँछ। लोकतन्त्रको सुन्दरता नै फरक विचारलाई सम्मान गर्नु, संवाद गर्नु र सहमतिको संस्कृति विकास गर्नु हो।

युवाले बुझ्नुपर्ने अर्को महत्त्वपूर्ण विषय राजनीतिक संस्कार हो। राजनीति केवल चुनाव जित्ने माध्यम होइन, यो समाज परिवर्तन गर्ने जिम्मेवारी हो। राजनीति भनेको प्रतिशोध होइन, सहिष्णुता हो।

राजनीति भनेको गाली होइन, तर्क हो। राजनीति भनेको भीड होइन, विचार हो। राजनीति भनेको पद होइन, सेवा हो। यदि यी मूल्य हराए भने, युवा भए पनि नेतृत्व सफल हुन सक्दैन।

संस्कारविहीन ऊर्जा धेरै पटक विनाशकारी हुन सक्छ। तर संस्कारयुक्त ऊर्जा राष्ट्र निर्माणको सबैभन्दा ठूलो शक्ति बन्छ। त्यसैले, युवामा जोशसँगै धैर्य, साहससँगै विनम्रता, आलोचनासँगै आत्मआलोचना र अधिकारसँगै जिम्मेवारी पनि हुनुपर्छ। यही नै राजनीतिक परिपक्वताको आधार हो।

त्यसैगरी, अनुभवी नेतृत्वले पनि आत्मसमीक्षा गर्नुपर्छ। अनुभवको अर्थ परिवर्तन रोक्नु होइन। अनुभवी नेतृत्वले युवालाई अवसर दिनुपर्छ, नेतृत्व विकास गर्नुपर्छ, ज्ञान र अनुभव हस्तान्तरण गर्नुपर्छ।

नेतृत्वलाई पदको निरन्तरता होइन, पुस्तान्तरणको संस्कारले महान् बनाउँछ। नयाँ पुस्ता तयार नगर्ने नेतृत्व र अनुभवलाई अस्वीकार गर्ने युवा— दुवै लोकतन्त्रका लागि चुनौती हुन्।

अन्ततः युवालाई एउटा सन्देश: राजनीतिमा प्रवेश गरौं, नेतृत्व लिऔं, परिवर्तनका संवाहक बनौं। तर इतिहास बिर्सेर होइन, अग्रजको अनुभवलाई सम्मान गर्दै। ऊर्जा आफ्नो शक्ति हो, संस्कार आफ्नो पहिचान हो, र अनुभव आफ्नो मार्गदर्शक हो।

युवाको ऊर्जा परिवर्तनको इन्धन हो, अनुभवी नेतृत्व परिवर्तनको दिशा हो, र राजनीतिक संस्कार दिगो परिवर्तनको आधार हो।

यी तीनवटाको समन्वयबाट मात्र बलियो लोकतन्त्र, सक्षम नेतृत्व र समृद्ध नेपाल निर्माण सम्भव छ।

वर्तमान सरकारको गतिविधिबाट पनि युवाको ऊर्जावान शैलीले मात्र नभएर संस्कारसहितको अनुभवी नेतृत्व आवश्यक देखिन्छ।