तेह्रथुमको लालीगुराँस नगरपालिकामा आज बाँदर लखेट्न सार्वजनिक बिदा !

विराटनगर । कोशीको पहाडी जिल्ला तेह्रथुमको लालीगुराँस नगरपािलकाले मंगलबार प्रकाशित गरेको एउटा सार्वजनिक सूचना यतिबेला मुलुकव्यापी रुपमा चर्चामा छ । 

बाँदर लेखट्न नगरले सार्वजनिक बिदा दिएको त्यो सूचनाको प्रभाव भने यस्तो परेको छ कि प्रधानमन्त्री बालेन शाहको सचिवालयले पनि चासो राखेर सोधीखोजी थालेको छ । 

कोशीका धेरैजसो पहाडी जिल्लाको मुख्य समस्याको कारण बनेको बाँदर आतंकले विकराल अवस्था नित्याइरहेको छ । लालीगुराँस नगरका मेयर अर्जुन मावोहाङकै शब्दमा ‘पहाडी क्षेत्रमा बाँदर आतंकले अकल्पनीय स्थिति निम्त्याएको छ । 

बाँदरबाट बाली जोगाउन न बालबालिका राम्रोसँग स्कुल जान पाउँछन् । बाँदर धपाउन हरदम खटिनुपर्ने बाध्यता जो छ । न अभिभावक नै ढुक्कले कतै भुलिन पाउछन् । 

बाँदरले खेतबारीमा ताण्डव मच्चाइसक्यो होला भन्ने चिन्ताले उनीहरूको मन एकैछिन कतै अडिन पाउँदैन ।’ 

यसरी बाँदरले सबैलाई आजित बनाएपछि लालीगुराँस नगरले बाँदर लखेट्नकै लागि भनेर  सार्वजनिक बिदा दिएको छ । 

नगरपालिकाले सूचना जारी गरेर जेठ १ गते शुक्रबार पूरै दिन अत्यावश्यक बाहेकका सेवा बन्द गरेर बिदा घोषणा गरेको छ । 

बाँदरलाई सामूहिक रूपमा लखेटेर नगरपालिकाको सीमाना कटाउने अभियान चलाउन बिदा दिइएको नगरपालिकाले जनाएको छ ।  

जेठ १ र २ गते दुई दिनसम्म चलाइने यो अभियानमा किसान, जनप्रतिनिधि, कर्मचारी र स्थानीय सबैलाई खटिनुपर्ने भएको छ । 

नगर प्रमुख माबोहाङले जारी गरेको सूचनाले यो कुरा स्पष्ट पार्छ कि त्यहाँका किसानको पीडा, बालबच्चाको पढाइ छुटेको कथा र गाउँ रित्तिदै गएको चिन्ता । 

मेयर मावोहाङका अनुसार हरेक बिहान उठेर खेतमा गएर बाँदर भगाउने, राति फेरि जागेर रुँघ्ने काममा यहाँका सयौं बासिन्दा लाग्नुपर्ने बाध्यता छ । यसले गर्दा बालबालिका विद्यालय जान पाउँदैनन् । 

आमाले खेतमा बच्चा बोकेर बस्नुपर्ने, बाबुले रातभरि टर्च बालेर पहरा दिनुपर्ने अवस्था आएको उनको भनाइ छ । 

यही थकानले गाउका युवा सहर पस्न थालेका छन् ।  जंगल नजिकका बस्तीहरूमा त स्थिति झन् विकराल छ । 

‘अलैंची अहिले पनि मनको लाख रुपैयाँमा बिक्री हुन्छ । तर बाँदरले गुबो नै खाइदिन्छ । 

मकै होस् वा अन्य बाली, केही बाँकी राख्दैन । पानी, बिजुली, बाटो सबै पुगेको ठाउँमा अहिले घरमा ताल्चा लगाएर मान्छे बसाइँ हिड्ने अवस्था छ,’ उनले भने ‘यस्तो अवस्थामा कसरी मान्छे बस्ने स्थिति होला ?’ झट्ट सुन्दा यो समस्या सामान्य जस्तो देखिन्छ । 

यद्यपि  यसले गाउँको अर्थतन्त्र, शिक्षा र सामाजिक संरचनालाई नै ध्वस्त पारिरहेको छ । 

लालीगुराँसका धेरैजसो किसान परम्परागत रूपमा अलैंची, मकै, तरकारी र फलफूलमा निर्भर छन् । बाँदरको झुन्ड आएपछि एक रातमै महिनौंको मेहनत स्वाहा हुने गरेको छ । 

समस्या समाधानका लागि लालीगुराँस नगरपालिकाले चालु आर्थिक वर्ष २०८२÷८३ को बजेटमै ‘कृषिमा बाँदरबाट परेको क्षति न्यूनीकरण’ शीर्षकमा रकम छुट्ट्याएको छ । 

वडा नं ८ को मेघा पुच्छार, वडा ६ र ८ को संगमस्थल नागेश्वरी, तथा वडा ५ को सियापा पुच्छारमा अस्थायी संरचना बनाएर बाँदर हेरालु खटाइसकिएको छ । 

तर अस्थायी समाधानले मात्र पुग्ने अवस्था नबनेको नगरको भनाइ छ । त्यसैले जेठ १ गते ठूलो जनपरिचालन गरिने भएको छ । 

वडाध्यक्ष तथा प्रवक्ता देवेन्द्र खड्का भन्छन्, ‘बा“दर लखेट्ने अभियानमा सबैलाई सक्रिय सहभागिताका लागि आह्वान गरिएको छ ।’ 

यो अभियानले बाँदरलाई डर देखाएर जंगलभित्रै फर्काउने र नगरपालिका सीमाना कटाउने लक्ष्य छ । 

मेयरले थपे ‘माथिल्लो तहका सरकारले सुन्दै नसुनेपछि उनीहरूको ध्यानाकर्षण गर्न पनि बिदा दिएरै यो अभियान चलाउनुपरेको हो । 

बाँदरलाई कसरी मानवमैत्री बनाउने ? उनीहरू पनि बाँचुन्, तर मानव बस्तीको आधार पनि जोगियोस् भन्ने उपायको खोजीमा हामी लागेका छौं ।’ 

त्यसो त बाँदर समस्या लालीगुराँसको मात्र होइन । नेपालका धेरै पहाडी जिल्लामा बाँदरको संख्या बढ्दो छ । 

जंगल संरक्षणसँगै बाँदरको प्रजनन दर पनि बढ्यो तर उनीहरूको प्राकृतिक शिकार घट्यो । 

कृषि क्षेत्रमा नोक्सानी बढ्दा किसान निराश हुने क्रम तीव्र छ । केही ठाउँमा त बाँदरले घरका छानासम्म आक्रमण गर्न थालेका समाचार आउँछन् । 

लालीगुराँसले गरेको यो प्रयास नेपालमै पहिलो पटक यस्तो ठूलो स्तरको सामूहिक अभियान भएको नगरको भनाइ छ । यो दीर्घकालीन समाधान नभएको मेयरको भनाइ छ । 

प्रदेश र संघीय सरकारले राष्ट्रिय नीति बनाएर बाँदर व्यवस्थापन, जंगलमा वैकल्पिक खानेकुरा, मानव–वन्यजन्तु द्वन्द्व न्यूनीकरण जस्ता कार्यक्रम ल्याउनुपर्ने उनको भनाइ छ । 

नगरले बिदा दिएपछि संघीय सरकारको ध्यानाकर्षण भएको मेयर मावोहाङले जानकारी दिए । 

‘प्रधानमन्त्रीको सचिवालयबाट पनि सोधपुछ भएको छ,’ उनले भने ‘यसरी माथिल्लो सरकारको ध्यानाकर्षण भएर ठोस काम भए यहाँको पीडामा मल्हम हुन्थ्यो ।’